سایه افسردگی بر سالمندان

افسردگی سالمندان را جدی بگیریم

adminنوشته شده برای at ۱۴ آبان ۱۳۹۷
95 ۰

سایه افسردگی بر سالمندان

از وقتی که مدرسه را ترک کرده و خانه نشین شده همیشه حق غم و اندوه با او همراه بوده است اما از 5 سال پیش که فرزندانش برای زندگی به ایتالیا رفته‌اند؛ این اندوه صد چندان شده است. خانم شیبانی، مراجع 68 ساله مطب آقای دکتر […]، بازنشسته آموزش و پرورش است. 26 سال خدمت کرده. 16 سال در کلاس درس و 10 سال به عنوان مدیر مدارس ابتدایی. او حالا روزی دو نوبت داروی ضد افسردگی «فلوکستین» و روزی یک نوبت داروی «کلردیازپوکساید» مصرف می کند به این امید که بتواند از بند افسردگی رها شود. افسردگی یکی از شایع ترین عارضه های دوره سالمندی است. عارضه ای که این روزها کام خانم شیبانی را تلخ کرده است: «نمی دونم داروهای این دکترا افاقه می کنه یا نه. همسرم چند ساله میاد پیش آقای دکتر. اختلال خواب داره. من رو هم مجبور کرد که بیام.» همسر خانم شیبانی 72 ساله است و خانه نشین. زن و شوهر حالا  هر دو هفته یک بار میهمان مطب روانپزشکی هستند. این مراجعه برای هر دوی آنها به صورت ماهیانه 40 هزار تومان هزینه در بر دارد.  به جز این هفته ای دو جلسه هم به توصیه روانپزشک به پیاده روی می روند. پیاده روی هایی که یک ماه است یکی در میان لغو می شوند چون: «هیچ کدوم حوصله نداریم. تنهایی باعث میشه آدم دلش بخواد بیشتر بخوابه تا بخواد ورزش کنه.»

روانپزشک خانم شیبانی و همسرش، روانپزشک مورد وثوق تعداد زیادی از سالمندان در منطقه صادقیه و غرب تهران است. شاید چون خودش هم سن اش بالاست. فقط به اندازه 5 دقیقه فرصت دارم با او سرپایی صحبت کنم. او که علاقه ای به رسانه ای شدن نامش ندارد خیلی سریع می رود سر اصل مطلب: «تعداد مراجعان سالمندم را نمی دانم ولی حدود 60 درصدشان بالای 50 سال سن دارند. این هم خیلی طبیعی است به هر حال ما رفرنس های علمی را می بینیم که اختلالات روانی و خصوصا شیوع افسردگی در سطوح خفیف و شدید در میان سالمندان در همه جای دنیا شایع است.» به گفته این روانپزشک بخشی از این افسردگی زمینه های اجتماعی دارد زیرا در ایران خدمات اجتماعی نظام مند به سالمندان به شکل یکپارچه و قدرتمند وجود ندارد. دور شدن اعضای خانواده از یکدیگر، احساس بیهودگی و کاهش سطح اعتماد به نفس، مشکلات اقتصادی مانند نداشتن مسکن و… هم از نظر این روانپزشک در تشدید علایم افسردگی در میان سالمندان مراجعه کننده به او نقش زیادی دارد. با این حال او تاکید می کند که دایره مراجعانش نمی تواند قابل تعمیم به کل جامعه سالمندی باشد.

 افسردگی به روایت آمار

بر اساس پژوهش های انجام گرفته در داخل و خارج از کشور، اختلالات روانی و از جمله افسردگی در میان شمار زیادی از سالمندان شایع است. یافته های یک پژوهش که نتایج آن در شماره 13 مجله سالمند (تابستان 1396)  و زیر عنوان «بررسی وضعیت افسردگی، حمایت اجتماعی ادراک‌شده و برخی عوامل مرتبط با آن‌ها در سالمندان ساکن شهر تهران در سال 1393» منتشر شده، جدی بودن شیوع افسردگی در میان سالمندان کشور را تایید می کند.

بر اساس آخرین آمار مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵ تعداد سالمندان کشور، ۷ میلیون و ۴۵۰ هزار نفر است. همچنین به نقل از همین مقاله، حدود 15 تا 25 درصد از افراد مسن مسائل روانی مهمی دارند که این مسائل بر بیماری‌های جسمانی آنان اثر بالقوه‌ای می‌گذارد. شیوع علائم بالینی بارز افسردگی در میان سالمندان جامعه 8 تا 15 درصد و در سالمندان ساکن آسایشگاه‌ها حدود 30 درصد است.

افسردگی در نیمه دوم  زندگی بخش طبیعی سالمندی نیست و در حقیقت چیزی بیشتر از خُلقی گذراست.  بر اساس یافته‌های تحقیقاتی حدود 15 درصد از سالمندان دچار اختلال روانی افسردگی هستند. میزان خودکشی در بین سالمندان بیش از سنین دیگر گزارش شده است. اما آیا برنامه مدونی برای ارایه خدمات روانپزشکی و مشاوره به سالمندان وجود دارد؟ پاسخ این پرسش منفی است. در سالهای اخیر بر لزوم تدوین بسته خدمات رواشناختی ویژه سالمندان در ایران بسیار بحث شده است اما هنوز هم چنین خدمات مدونی در کشور ارایه نمی شود. مراجعه سالمندان به روانپزشکان هم نمی تواند به صورت تک بعدی «افسردگی» را درمان کند و نیاز به ارایه خدمات غیردارویی در کشور احساس می شود.

این هشداری بود که سال گذشته فرشاد شریفی، دبیر مرکز تحقیقات سالمندان هم داده بود. به گزارش «مهرخانه»> او گفته بود: « در کشور ما بر روی روش‌های غیردارویی کاهش درد کار زیادی نشده و تأثیرات مصرف این داروها ممکن است عواقب روانی بسیاری برای سالمندان داشته باشد. به همین دلیل سالمندان بیمار، روحیه خوبی ندارند و ممکن است از غذا خوردن امتناع کنند. بنابراین علایمی مانند کاهش اشتها، افسردگی شدید، عدم مصرف مواد غذایی، بیماری مزمن و یا امتناع از درمان بیماری را باید در این افراد جدی گرفت زیرا سالمند ممکن است با این تصور که نباید دردسری برای خانواده درست کند، تلاش کند با روش‌های این‌چنینی به استقبال مرگ برود.»

«حجت صدر»، دانشجوی دوره دکتری روانشناسی سالمندی،  در گفت وگو با «شادمان»، درباره برنامه های خدمات روانشناختی دوره سالمندی می گوید: «آنچه باید در ایران به صورت جدی دنبال شود؛ طراحی برنامه های درمانی گروهی است. گروه درمانی یکی از شیوه های مهم بازیابی سلامت روانی و جسمی سالمندان در کشورهای توسعه یافته است که در ایران خیلی محدود ارایه می شود و همین خدمات اندک هم صرفا به شهرهای بزرگ محدود می شود.» از نظر صدر، سالمندان ساکن حاشیه شهرهای بزرگ و شهرستان ها که توان مالی مراجعه به روانشناس و روانپزشک را ندراند و یا سالمندانی که به لحاظ تفکر سنتی غالب به چنین خدماتی اعتماد ندارند؛ همگی در معرض خطر سطوح پیشرفته تر بیماری اند. توضیحات صدر نشان می دهد که نظام سلامت باید سیاست هایش را تغییر دهد به طوری که زمینه ارایه خدمات متنوع درمانی غیردارو محور و خدمات روانپزشکی ارزان قیمت به سالمندان فراهم شود.

 

               | امین شول‌سیرجانی |

نوشته مرتبط

سفره ایرانی لوبیا پلو

منتشر شده توسط - ۰۶ شهریور ۱۳۹۷ ۰
مواد لازم برای تهیه لوبیا پلو با گوشت چرخ‌کرده 4 پیمانه برنج 3 پیمانه لوبیا سبز خرد شده 400 گرم…